56

فروعات حج نيابتى

1 نيابت از ميّت به انواع مختلفه آن; از تبرّع يا اجاره و يا جعاله صحيح مى‌باشد.

2 كسى كه نايب مى‌شود، آغاز حركتش براى حج، بايد از كجا باشد؟ از شهر خودش يا وطن ميّت و يا از ميقات؟ فقها در اين مسأله اختلاف دارند:

الف: حنفيان و مالكيان: چنانچه منوب عنه مكان خاصى را معيّن نكرده از وطن خود ميّت براى او نايب مى‌گيرند، ولى اگر معين كرده باشد، بايد از همانجائى كه تعيين كرده عازم شود. ¹ ب: شافعيان: در صورتى كه ميقات معيّنى را ذكر كرده باشد، از همان ميقات، و اگر تعيين نكرده باشد، از هر ميقاتى كه بخواهد مى‌تواند انجام دهد. ² ج: به فتواى حنابله از همان مكانى كه حج بر ميّت واجب شده، برايش نايب مى‌گيرند و نه از مكانى كه در آنجا فوت كرده است; بنابراين اگر در محلّى مستطيع شد وليكن پس از بازگشت به وطن فوت كرد، بايد از محلّ استطاعت نايب بگيرند، به شرط اينكه بين وطن وى و محلّ استطاعت، بيشتر از چهار فرسخ باشد و چنانچه كمتر باشد فرقى ندارد. ³ د: اگر نسبت به شهر خودش وصيّت كرده باشد، از همانجا نايب مى‌گيرند و نه از بَلَد استطاعت و يا از شهرى كه در آن فوت كرده است. و اگر چنين وصيّتى نكرده باشد، حج ميقاتى هم كفايت مى‌كند، و بالاخره اگر موصى (ميّت) هيچ كدام از شهر ياميقات را معين نكند وليكن قرينه‌اى وجود دارد كه به وسيله آن، انصراف به بَلَد فهميده مى‌شود، در اين فرض حج نيابتى از بَلَد متعيّن خواهد بود. و چنانچه انصرافى در بين نباشد، حج ميقاتى نيز كفايت مى‌كند، اين قول را اماميّه اختيار كرده‌اند. ⁴ بهر شكل منشأ اختلاف در تعيين مكان، به خاطر برداشت‌هاى گوناگون از ادلّه مى‌باشد.

3 اگر نايب گيرنده، نوع خاصى از حج مانند «قِران»، «افراد» و يا «تمتع» را براى نايب معين كند، آيا مى‌تواند از آن عدول كند يا نه؟

به فتواى اماميّه و حنفيان: عدول از نوع تعيين شده به غير آن، جايز نيست; چون نياز به دليل دارد و دليلى هم ثابت نشده است.

و امّا شافعيان مى‌گويند: چنانچه براى حج تمتع اجير شده باشد ولى حج قِران آورده باشد عدول جايز نيست. وليكن اگر براى حج افراد اجير شده باشد و به جاى آن تمتع بياورد، چنانچه قرينه‌اى بر تخيير نايب، در ميان باشد همان حج تمتع از منوب عنه كفايت مى‌كند و اگر قرينه‌اى وجود نداشته باشد بدون ترديد عمره تمتع از اجير، و حج از مستأجر واقع خواهد شد. و حال كه قرينه‌اى وجود