55 سوّم : اسلام، كه با اين شرط نيابت كافر درست نيست.

چهارم : اطمينان به انجام دادن، بنابراين كسى كه اطمينانى به سخن او نيست، نيابتش صحيح نمى‌باشد.

پنجم : حج واجب به ذمّه‌اش نباشد; يعنى حجّةالاسلام خود را انجام داده باشد.

البته در اعتبار شرط اخير، بين فقهاى اسلام اختلاف است، بعضى گفته‌اند، چنين شرطى اعتبار ندارد وليكن اگر حج واجب خود را انجام داده باشد افضل است.

مالك بن انس مى‌گويد: اين شرط در مورد كسى كه به جاى ميّت حج مى‌كند اعتبار ندارد; زيرا به عقيده وى حج نيابتى از زنده واقع نمى‌شود. ¹ ابوحنيفه نيز به عدم اعتبار شرط پنجم قائل است. ² ليكن عدّه ديگرى از فقهاى اهل سنّت كه شافعى هم از آنهاست، به اعتبار اين شرط فتوا داده‌اند. و مضافاً شافعى مى‌گويد: كسى كه حجّةالاسلام خود را انجام نداده، اگر از ديگرى نيابت كند، بدون ترديد به حج واجب خودش تبديل مى‌شود. ³ سفيان بن سعيد ثورى و اوزاعى و احمد بن حنبل، هم اين گونه فتوا داده‌اند.

و سرانجام معظم علماى اماميّه: اين شرط را بطور مطلق معتبر مى‌دانند، و لذا بين نيابت از زنده يا مرده فرقى نمى‌گذارند.

استدلال:

كسانى كه به اعتبار اين شرط فتوا داده‌اند، به روايت ابن عباس از پيامبر(ص)استناد كرده‌اند. ابن عباس مى‌گويد: پيامبر اكرم در اثناء حجّ، صدائى از مردى شنيد كه مى‌گفت: «لبيّكْ عَنْ شبرمة» لبيك از جانب شبرمه، پيامبر پرسيد: شبرمه كيست؟ گفت: يكى از برادران يا يكى از نزديكانم. فرمود آيا حج واجب خود را انجام داده‌اى؟ عرض كرد: نه، فرمود: اوّل حجّ خود را انجام بده و سپس از شبرمه حج كن. ⁴ ولى كسانى كه اين شرط را معتبر نمى‌دانند، چنين مى‌گويند: شرائط و ابزار انجام حج موجود، و مانعى هم در كار نيست. و امّا حديث ابن عباس تنها در يك واقعه خاص بوده و لذا نمى‌تواند مستند نيرومندى براى دسته اوّل قرار گيرد. به هر شكل چنين شرطى در حج نيابتى معتبر نيست.