205مىداده است برگردد. اين نشانه قبولى حج است و اگر از حج بازگردد، ولى همچنان در لجنزار زنا، خيانت يا معصيت فرو رود، حج او به خودش برگردانده مىشود.
پس اولين نشانه قبولى حج اين است كه حاجى عزم خود را براى ترك گناه جدى ببيند. اگر او در خود حالت ترك گناه احساس كرد حجش پذيرفته شده، اما اگر رغبت و احساسى به سمت گناهان پيشين همچنان در او وجود دارد، خداوند اين حج را پذيرا نيست و به خود بنده گنهكار باز مىگردد.
حجى را كه خدا بپذيرد علامت ديگرى هم دارد و آن نورانيت درون است. فرموده امام صادق(ع) اين است:
«الحاج لا يزال عليه نور الحج ما لم يلم بذنب ». 1
حاجى بهصورت مستمر نورى از حج دارد، مادام كه نزديك گناه نشود.
در اين ترديدى نيست كه حج براى انسان نور مىآورد، اين نور باطنى با هر گناهى ضعيف و ضعيفتر مىشود تا آنجا كه از بين مىرود. اما اگر حاجى بر تقواى خويش بيفزايد، راه مراقبت پيش گيرد و بر عهد و پيمانى كه با خدا بسته، باقى باشد، نور حج در او فزونى يافته، آهسته آهسته وجودش را فرامىگيرد.
حاجى براى وداع به مسجدالحرام مىآيد؛ اين لحظه، زمان وداع