76
سخن انديشمندانه
سخن مانند تيرى است كه از كمان رها مىشود و همانگونه كه تيرانداز، پاسخگوى تيرى است كه رها كرده، گوينده سخن نيز بايد پاسخگوى بازتاب كلام خود باشد. ازاينرو، پيش از گفتن هر سخنى بايد درباره آن انديشيد. بسيارى از اوقات، انسان سخنى نسنجيده مىگويد كه پىآمدهاى منفى دارد. به همين دليل، گفتهاند: «زبان سرخ، سرِ سبز مىدهد بر باد.» اگر انسان آنچه را مىخواهد بگويد، در ذهن خود بررسى كند و همه جنبههاى مثبت و منفى آن را با دقت بسنجد، كمتر خطا خواهد كرد. خداوند در كنار بخشيدن نيروى بيان به انسان، قوه انديشه نيز به او عنايت فرموده است و از آدمى مىخواهد قدرت نطق و بيان خود را به وسيله نيروى انديشه تقويت كند تا دچار آسيبهاى احتمالى نشود. با وجود برخوردارى از قدرت تفكر، اگر آدمى از آن كمك نگيرد و هر سخنى را بر زبان براند و به پىآمدهاى بد آن دچار شود، جز خود كسى را نبايد سرزنش كند. حضرت على عليه السلام در اين باره مىفرمايد:
اَلتَّرَوِّى فِى الْقَوْلِ يُؤْمِنُ الزَّلَلَ. 1
انديشيدن پيش از سخن گفتن، انسان را از لغزش باز مىدارد.
در همين معنا شيعه و اهل سنت از آن حضرت نقل كردهاند كه فرمود:
لِسانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ وَ قَلْبُ الْاَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ. 2