61كجا معلوم كه انسان براى برخى از گناهان دچار عقوبت سخت نشود و جزو بدكاران روز قيامت نباشد. به هر حال، اميد به لطف پروردگار، اگر با خوف خداوند همراه باشد، مى‌تواند مايه آرامش باشد. حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد:

خَيْرُ الْاَعْمٰالِ اعْتِدٰالُ الرَّجٰاءِ وَ الْخَوْفِ. ¹

بهترين كارها، ميانه‌روى ميان اميد و ترس است.

انديشمند ژرف‌انديش آن است كه مردم را در حد ميانه‌روى نگه دارد، چنان‌كه شيعه و اهل سنت از آن حضرت نقل كرده‌اند كه فرمود:

اَلٰا انَبِّئُكُم بَالْفَقِيْه كُلِّ الفَقيْهٍ؟ مَنْ لَمْ يُغْنِطُ النّٰاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ وَ لَمْ يُرَخِّص لَهُمْ فِى مَعَاصِى اللّٰهِ. ²

آيا به شما شخص ژرف‌انديش واقعى را نشناسانم؟ آنكه مردم را از رحمت خدا نااميد نسازد و از طرفى ديگر چنان اميدوار نسازد كه براى انجام معاصى الهى رها باشند.

ترس از عذاب الهى

رسم بندگى، توجه كامل و پيوسته به معبود است. در اين مسير، خداترسى، راهى براى دست‌يابى به تقواى الهى است. پيشوايان دينى و عارفان خداجو از همه خداترس‌تر بودند. آنان هميشه نگران و در انديشه جهان آخرت بودند. انسان، مسافرى است كه پس از چند صباحى به جهان آخرت منتقل مى‌شود. در آنجا تنها پاك‌دلى و اخلاص و بندگى خدا سود دارد و تنها كسانى در آنجا سعادتمندترند كه خداترس‌ترند و زاد و