51سستى نمىكند. دوم آنكه دلتنگى نمىكند و سوم آنكه از پروردگارش شكوه نمىكند؛ زيرا اگر سستى و تنبلى كند، حق را ضايع مىسازد. اگر دلتنگى كند، شكر او را ادا نمىكند و چنانچه شكوه كند، به يقين، در برابر پروردگارش عصيان كرده است. حضرت على عليه السلام مىفرمايد:
اَلْحِلْمُ تَمٰامُ الْعَقْلِ. 1
بردبارى نشانه كامل بودن عقل است.
در سخنى ديگر كه اهل سنت نقل كردهاند، مىفرمايد:
اَلْحِلْمُ سَجِيَّةٌ فَاضِلَةٌ. 2
حلم از صفات برتر اخلاقى است.
طمأنينه در برابر مشكلات
با آرامش و وقار آسانتر مىتوان بر مشكلات چيره شد. دستپاچگى و شتابزدگى، نه تنها مشكلات را حل نمىكند، بلكه چه بسا مشكلى نيز بر آن خواهد افزود. واكنش افراد در رويارويى با گرفتارىها و معضلات، متفاوت است. بعضىها در برابر حوادث و مسائل ناگهانى چنان دچار اضطراب مىشوند كه به اصطلاح دست و پاى خود را گم مىكنند و تحرك خود را از دست مىدهند. در اين هنگام، بهترين راه براى انسان اين است كه بكوشد آرامش خود را حفظ كند و با بررسى جنبههاى گوناگون قضيه، راه حل مناسبى بيابد. بىقرارى كردن و اظهار ناراحتى نه تنها نتيجهبخش نيست، بلكه بر مشكل خواهد افزود. حضرت على عليه السلام مىفرمايد: