33
حسابكشى از نفس
انسان موجودى است مركب از عقل و غريزه و احساسات و خواه ناخواه در زندگى، خطا مىكند. اين خطاها به گرد و غبارى مىمانند كه بر آيينه روح مىنشينند و آن را تاريك مىكنند و صفا و روحانيتش را مىگيرند.
بايد چارهاى جست تا از ميزان خطاها كاسته شود. اگر انسان كارهايى را كه در طول روز انجام داده است، به هنگام شب، در نظر آورد و آنها را در محكمه وجدان بررسى كند، مىتواند اندكى از ميزان خطاهايش بكاهد. اين كار در گشايش زندگى مادى و معنوى آدمى بسيار نقش دارد، به شرطى كه استمرار يابد و انسان با شناخت نقاط ضعف خود، در پى اصلاح آنها برآيد. اصولاً بعضى رفتارها در نگاه نخست، ناشايست جلوه نمىكند، ولى اگر با دقت به آنها بنگريم، نقاط تاريك آن روشن مىشود و آدمى با آگاهى از اشتباه و لغزش خويش مىكوشد از تكرار آن بپرهيزد.
حضرت على عليه السلام در توصيه به اين امر مىفرمايد:
لَيْسَ مِنّٰا مَنْ لَمْ يُحٰاسِبْ نَفْسَهُ فِى كُلِّ يَوْمٍ. 1
آنكس كه هر روز از نفس خود حسابكشى نكند، از ما نيست.
و در سخنى ديگر كه اهل سنت نقل كردهاند، مىفرمايد:
مَنْ لَمْ يُحٰاسِبْ نَفْسَهُ قَبْلَ يَوْمِ الْقَيٰامَةِ حَلَّ بِهِ الْنَّدَمُ. 2
كسى كه به حساب نفس خود (در دنيا) پيش از آمدن قيامت نرسد، پشيمانى سزاوار او خواهد بود.