122البته خدمات بسيارى انجام مىگيرد و نوعِ حجگزارى ايرانيان در مقايسه با جاهاى ديگر از بهترين برنامه و خدمات و آموزش و تبليغ و هدايت برخوردار است، دستِ دستاندركاران درد نكند، اجرشان با خدا، امّا به نظر مىرسد كه از حجم عظيم نيروى انسانى و امكانات مادّى كه به كار گرفته مىشود، بتوان بيش از اين بهره گرفت، به تناسبِ ادّعايى كه داريم و شعارى كه مىدهيم! .. تا اصل هدف، فداى خشنودى اين و آن نشود.
حج، همچون يك عمليات بزرگ است. روز به روزش و لحظه به لحظهاش، فكر، تدبير، برنامهريزى و هدايت مىطلبد. هر چه اين زمينهها قوىتر باشد، بهرهدهى و پيروزى آفرينىهايش افزونتر خواهد بود.
كار فرهنگى و آموزشى نسبت به زائران در كشورمان بايد بيشتر باشد. فرهنگ معاشرتى ما ضعيف است؛ هر چند درك سياسى ملّت ما بالاست. اين گلايه را از زبان خود حجّاج هم مىشنويم. البته عدّهاى آگاهانه و عاشقانه و با معرفت و محبّت، قدم به اين سرزمين مىگذارند و اين محصولِ تفكّرات، مطالعات و زمينههاى قبلى آنان است. ولى كسانى هم كه با چشمِ بسته و قلبِ بستهتر به اين كانون شعور و عرفان گام مىگذارند، كم نيستند.
كار تبليغى و شيوههاى ابتكارى كمتر است. كسانى هم نوآورى در روش تبليغ دارند، چه در رابطه با خود ايرانيان و چه نسبت به ديگر حجاج، كه بايد زمينه براى آنان بيشتر فراهم شود و ميدان