283در سال 1866م جهانگرد هلندى >نايهولت< به عراق سفر كرد و مدت طولانى در عراق ماند و به مطالعه جامعه شناسى مردم عراق پرداخت و سفرنامۀ جالبى در مورد عراق نوشت كه بعدها اين سفرنامه به انگليسى ترجمه شد. وى در اين سفرنامه درباره كاظمين چنين مىگويد:
>يكى از زيباترين و دلانگيزترين جاهايى كه در بغداد به ديدن آن رفتم زيارت كاظمين بود وكاظمين شهركوچكى است كه شيعيان مخلص و وفادار در اطراف مرقد امام موسى كاظم(ع)برپا كردهاند و در حدود يك فرسخ با بغداد فاصله دارد. براى رفتن به كاظمين ما از بازار بزرگ بغداد بسوى ساحل سمت راست دجله رفتيم و سپس مسير منحنى رودخانه را بسوى بالا پيموديم، كه ازآنجا منظره بغداد به زيبايى نمايان بود، وپس از نيم ساعت راهپيمايى در ساحل غربى رودخانه دجله به نخلستان بسيار زيبايى رسيديم و در مسير با افراد زيادى از عربها و فارسها و هندىها برخورد كرديم كه بيشترشان سواره عازم كاظمين بودند و چون از نخلستان بيرون آمديم و رودخانه دجله در پشت سر ما قرارگرفت از دور دوگنبد طلايى حرم مطهر امام موسى بن جعفر(ع)نمايان شد و نيم ساعتى نگذشت كه اولين خانههاى كاظمين پديدار شدند. شهركاظمين شهركوچك و زيبايى است كه بازار مجهز و بسيار خوبى دارد و درهاى حرم با قفل و زنجير بسته مىشود و زوار در هنگام ورود به حرم و يا خروج ازآن با احترام زنجيرها و قفلها را مىبوسند و تا آنجايى كه به من اجازه داده شد ازآن ديدن كنم اين بود كه حرم مطهر از مسجد بزرگى ساخته شده كه چهارگلدسته در چهار سوى آن قرار دارد و در اطراف صحن اتاقها و حجرههايى براى تدريس و يا سكونت طلاب علوم دينيه ساخته شده است<. 1