238

فصل پانزدهم:در آنچه مسجد شريف بر آن مشتمل و محتوى است

از رواقها و ستونها و حواصل و غير آن و تحصيب مسجد يعنى سنگريزه گستردن در آن و مصابيح آن و تخليق مسجد و اجمار آن

بدان كه رواقهاى قبلى مسجد هفت است و رواقهاى شامى چهار و رواقهاى مسقف شرقى سه و رواقهاى غربى چهار و اما ستونها چنان كه ابن زباله ذكر كرده دويست و نود و شش بوده ليكن بعد از او، از جانب شامى يك رواق كه به ده ستون مشتمل بوده انداخته آن را در صحن مسجد داخل ساخته‌اند و دو رواق ديگر كه بر بيست ستون مشتمل باشد از جانب قبله زياده كرده‌اند پس مجموع سيصد و شش ستون باشد.

اما ذرع مسجد: بدان كه عرض مقدم مسجد يعنى جهت قبلى او صد و شصت و هفت‌گز است وعرض مؤخرش صدوسى و پنج گز و طول مسجد دويست و پنجاه و سه گز.

اما صحن مسجد طولش از قبله تا شام صد و پنجاه و دو گز است و عرضش نود و پنج گز.

اما منارها در فصل تاسع به تفصيل مذكور شد و ابن زباله و يحيى ذكر كرده‌اند كه در صحن مسجد شريف شصت و چهار بالوعه ¹ است كه بر سرهاى آنها سنگهاى آسيا گذاشته‌اند كه از سوراخ آن آب به اندرون آنها رود و امروز غير يك بالوعه كه دو سوراخ دارد در نزد دو سنگى [86 - ب] كه در حدود مسجد مذكور شد ظاهر نيست و ايضاً ابن زباله گفته كه در زمان او در صحن مسجد نوزده سقايه بوده و ابن فرحون ذكر كرده كه در پيش ²