239نخيلى كه در صحن مسجد است سقايهاى بود كه بعضى مشايخ حرم آن را احداث كرده، براى آن مصرف تعيين نموده ليكن چون به سبب ازالۀ نجاسات و اذى 1، شرّ او بيشتر از خير او شد قاضى و غير او با اكابر گفت و گويى نموده آن را ازاله كردند و ابن نجار ذكر 2كرده كه در صحن مسجد، بعضى امراى شام، بركه يعنى حوضى كه زينهها داشت و به فوّارۀ آب عين در آن مىريخت احداث كرده بود و مطرى گفته كه مردم در آنجا وضو مىساختند چون رفته رفته به جايى رسيد كه موجب انتهاكۀ حُرمت حرم شريف شد آن را سدّ نمودند. و هم ابن نجار گفته كه مادر خليفه الناصر لدين اللّٰه در جانب شامى مسجد براى وضو سقايهاى ساخت مشتمل برخلاجاى بسيارواز ديوارشامى مسجدبهجانب او درها گشاد.
اما حواصل مسجد: يعنى خانه كه در درون مسجد است:
يكى از آن جمله قُبّهاى است كه در صحن مسجد است و بارها مذكور شد.
ديگر در پيش چهار مناره، چهار خزينه است كه از آنجا بالا مىروند.
ديگر در جانب باب غربى شمالى خزانۀ خرد است و در پهلوى او حاصل كلان است.
ديگر در جانب باب شرقى شمالى دو خزينه و يك حاصل است.
ديگر ميان باب جبرئيل و بابالنساء يك خزانه است كه اول از چوب بوده و در پهلوىاو صندوقى است كه روغن چراغى كه از قبۀ ميان صحن مىبرآرند در آنجا مىنهند.
ديگر در غربى مسجد حاصلى ديگر است كه در او در محاذات خوخۀ ابوبكر است و آن خوخه بيشتر راه رحبۀ قضا بوده و امروز از آن حاصل سه درى است كه از آنها به مسجد در مىآيند و دَرِ سومى كه جانب بابالسلام است محل خوخۀ ابوبكر است و شش فانوس است [87 - آ] كه بعد از نماز عشا خادمان حرم به آنها گشته مردم را از مسجد