69پشيمانى از كرده خويش، به خدا ايمان آورد و به اصلاح گذشته خود و انجام اعمال صالح بپردازد؛ همانگونه كه در آيهاى ديگر به اين امر توجه مىدهد و مىفرمايد: «هر كس كه از كردار ناپسند خود توبه كند و به صلاح آيد، خداوند توبه او را مىپذيرد». 1
حضرت اميرالمؤمنين على(ع) شرايطتوبه را اينگونه بيان مىكند:
براى توبه شش شرط است: اول، پشيمانى از اعمال گذشته؛ دوم، تصميم به ترك آنها براى هميشه؛ سوم، اداى حقوقى كه از مردم ضايع كرده است؛ چهارم، بهجا آوردن واجباتى كه از او ترك شده است؛ پنجم، اندوه و پشيمانى از گذشته به حدى كه گوشتهاى حرام را ذوب كند؛ و ششم، چشاندن سختى عبادت به جسم خود، در عوض لذت گناهان گذشته. 2
امام خمينى(قدس سره) در شرح اين حديث شريف، دو شرط اول را اركان توبه مىشمارد. به اين معنا كه اگر كسى پشيمان نشده و عزم بر ترك نگرفته باشد، توبه نكرده است و شرط سوم و چهارم را شرط قبولى توبه مىداند و دو شرط آخر را شرط كمال توبه معرفى مىكند كه اگر - آن دو شرط آخر - حاصل شد، آثار شرك و گناه از قلب توبهكننده