218حج او ناقص است يا تمام؟ حضرت در پاسخ فرمود: «مانعى ندارد، حج او تمام است.»

«معاويةُ بنُ عمّارٍ، قال: قلت لأبى عبداللّٰه عليه السلام : الرجل يخرج في تجارةٍ الى مكّةَ وَ يَكُونُ لَهُ ابِلٌ فيكريها، حجَّتُهُ ناقصة أو تامة؟ قال: لا، بل حَجَّتُهُ تامّةٌ» ¹

تأمين بنيۀ اقتصادى مسلمانان

از مجموع آنچه در روايات دربارۀ بُعد اقتصادى حج آمده، چنين بدست مى‌آيد كه: بالا بردن توان اقتصادى مسلمانان از اين رهگذر مورد توجه قرار گرفته است. شايد رمز مطلب اين باشد كه بعد اجتماعى حج پررنگ‌تر از ساير عبادات است و اين فريضه جهانشمول، مصالح عموم مسلمين را در جامعه جهانى منظور مى‌دارد و از سوى ديگر مسأله اقتصاد و توان مالى مى‌تواند به عنوان يك اهرم قدرت براى امت مطرح گردد و آنها را از وابستگى‌هاى ديگر نيز برهاند، لذا به منافع اقتصادى در حج اهتمام ويژه‌اى شده است. به عنوان مثال: اگر به گفتارى از امام صادق عليه السلام در تفسير آيۀ كريمۀ جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرٰامَ قِيٰاماً لِلنّٰاسِ بنگريم خواهيم ديد آن حضرت از وابستگى و قوام دين و معيشت مردم به كعبه سخن مى‌گويد و در پاسخ به ابان بن تغلب، كه معناى آيه را مى‌پرسد، چنين مى‌فرمايد: «جَعَلَها لِدينِهِمْ و معايِشِهِم» ؛ «يعنى خداوند كعبه را قائمه پابرجايى خلق در امور دينشان و معيشت دنيايشان قرار داده است.» ²