114عليه انگليس، به سال 1920م، و نخستين كس از عالمان دين كه نداى انقلاب را در داد. در شيراز زاده شد. در كربلا تربيت يافت. و در سامراء ساكن گشت. آزاد فكران نجف مرجعيت دينى را در دست او قرار دادند. از اين رو به كربلا منتقل شد و اين فتوى را داد: «اِنّ الْمُسْلِمَ لايَجُوزُ لَهُ انْ يَخْتارَ غَيْرَ الْمُسْلِمِ حاكِمَاً عَلَيه»؛ (جايز نيست مسلمان، غير مسلمان را حاكم و امير خود بشناسد). همين فتوى نخستين فرياد انقلاب بود. 1
و متن فتواى ديگرى كه از مرحوم ميرزاى دوم در اين خصوص شرف صدور يافت چنين است:
«مُطالبة الحقوق واجبة على العراقيّين. و يجب عليهم في مطالباتهم رعاية السلم و الأمن. و يجوز لهم التَّوسُّلُ بالقوّة الدّفاعيّة اذا امتنع الانكليز عن قبول مَطالبهم... .
بر مردم عراق، مطالبۀ حقوق خويش، واجب است. همينطور واجب است در خلال اقدامات حق طلبانۀ خود، صلح و امنيت را در نظر داشته باشند. امّا اگر دولت انگليس از پذيرفتن پيشنهادهاى آنان سرباز زد مردم مىتوانند از اسلحه استفاده كنند و با دشمن بجنگند... . 2