131الف. مردم مكه عموماً متكبر، خشن، لجوج، متعصب و داراى روحيهاى نسبتاً اعرابى و غير فرهنگى بودند و حال آنكه اكثر مردم مدينه فروتن، بىآلايش، حقيقتجو، غير متعصب و داراى روحيه نسبتاً فرهنگى بودند. لذا قرآن به سرعت در بين آنان جا باز كرد و معارف آن در عمق دلهاى پاكشان جاى گرفت. ابنقيم در زادالمعاد 473/2 گويد: مدينه با قرآن فتح شد.
ب. مردم مكه و به ويژه بزرگان قبايل، تاجر، ثروتمند و رباخوار بودند و اسلام را با منافع خود در تضاد مىديدند، در حالىكه مردم مدينه كارگر، كشاورزِ زحمتكش و داراى زندگى متوسط بودند و هيچگونه تضادى بين منافع آنان و اسلام ديده نمىشد.
ج. مردم مكه بهطور عموم عياش، بىبند و بار، لاابالى و اهل فحشا و منكرات بهحساب مىآمدند، اسلام نيز تمام اين مسائل را حرام و ممنوع مىدانست ولى بيشتر مردم مدينه عفيف و پاكدامن بودند و كمتر دچار فحشا و منكرات شده بودند، به اين لحاظ بين فرهنگ آنان و اسلام اصطكاكى وجود نداشت.
د. افكار توحيدى و اطلاع از اديان الهى در مكه كمتر رايج بود و مردم مطالب چندانى از آن نمىدانستند. اما مدنيان در مجاورت با يهود از اديان الهى و ظهور پيامبر جديد مطّلع بودند. لذا در اولين ملاقات با رسول خدا(ص) به يكديگر گفتند اين همان پيامبرى است كه يهود بشارت او را مىدادند، مبادا آنان در پذيرش دين جديد از ما سبقت بگيرند.