126شيطان، دشمنى است كه از هر سو به انسانها حمله مىآورد؛ زيرا خودش مىگويد:
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمٰانِهِمْ وَ عَنْ شَمٰائِلِهِمْ (اعراف: 17)
من از هر سو به سراغ فرزندان آدم مىروم؛ از پيش رو، از پشت سر، از سمت راست و از سمت چپ.
اگرچه خداوند شيطان را در وسوسهگرى آزاد گذاشته، انسان را در برابر او بىدفاع نگذاشته، بلكه او را نيز نيروى عقل و خرد بخشيده و فطرت پاكى را براى رفتن به سوى كمال عطا كرده است. همچنين فرشتگان را كه الهامكنندگان نيكىهايند، به كمك انسانهايى فرستاده است كه مىخواهند از وسوسههاى شيطان بركنار بمانند:
إِنَّ الَّذِينَ قٰالُوا رَبُّنَا اللّٰهُ ثُمَّ اسْتَقٰامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلاٰئِكَةُ (فصلت: 30)
آنها كه مىگويند پروردگار ما خداوند يكتاست و سپس استقامت به خرج مىدهند، فرشتگان بر آنها نازل مىشوند.
16. خويشتندارى
نفس آدمى، اژدهايى خطرناك است كه هرگاه فرصتى يابد، به ستم و تجاوز دست مىزند: إِنَّ النَّفْسَ لَأَمّٰارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاّٰ مٰا رَحِمَ رَبِّي؛ «بىشك نفس به بدى امر مىكند، مگر آنكه خدا رحم كند.» (يوسف: 53)