68مرور زمان ايجاد شده است.

3. اينكه حائر، تمام صحن مقدس است. صاحبان اين رأى و نظر، اندازه‌گيرى ابن ادريس را بر ديوار خارجى صحن شريف، انطباق مى‌دهند و در نتيجه، صحن از تمام اطراف، توأم با ساختمان‌هاى متصل به گنبد نورانى و مسجد پشت آن، حائر به شمار مى‌رود، با علم و آگاهى از اين حقيقت كه دوران اين مستحدثات وسيع و جديد، به قرن ششم هجرى نمى‌رسد؛ چه اينكه بعضى از آن، به دورانِ سلطان اويس جلايرى و پسرش سلطان احمد، در قرن هشتم هجرى و قسمتى ديگر، به دوران صفوّيه در قرن دهم و يازدهم هجرى و بخشى نيز به دوران قاجار، در قرن سيزدهم هجرى باز مى‌گردد.

4. اينكه حائر، مجموع صحن قديم است و اين، ديدگاه خود مجلسى است كه با آرا و نظريّات ياد شده، متفاوت است؛ چه اينكه او، اندازه حائر را، مجموع صحن قديم مى‌داند و آن را با دو تعديل، تبيين مى‌نمايد:

الف) او توسعۀ صحن در دوران صفوّيه، يعنى قسمت شمالى را از حدود حائر، خارج مى‌سازد؛ دليل مجلسى(قدس سره) بر اينكه همۀ صحن قديم جزو حائر است، شنيده‌هاى وى از بزرگان و سالخوردگان آن شهرهاى مشرّفه است كه گفته‌اند: صحن، از سمت قبله و از طرف راست و چپ، تغيير نكرده؛ بلكه از سمت پشت قبله، توسعه يافته است. اين دليل - همان‌گونه كه ملاحظه مى‌شود - ، واقعاً ضعيف است؛ چون به لحاظ واقعيّت و تاريخ، مغايرت دارد و دقيقاً به همان دليل كه بخش جديد، در سمت شمال از عنوان حائر جدا شده، بايد سه طرف ديگر نيز از عنوان حائر، خارج گردد؛ زيرا سه طرف ديگر صحن هم در روزگارانى، بعد از دوران نخست، ايجاد شده است.

ب) تعديل دوم مجلسى(قدس سره) اين است كه او، اتاق‌هاى پيرامون صحن از هر سه