67توسعه پيدا كرده، يا به گفتۀ شيخ يوسف بحرانى ¹، اين ساختمان اصولاً در قرن دهم هجرى و در دوران صفوّيه، ايجاد شده و برابر شواهد تاريخى و ظاهر سخن وى، مقصود ابن ادريس، همين ديوار داخلى است كه طريحى در مجمع البحرين، بدان اشاره كرده است.

با وجود همۀ اينها، اندازه‌گيرى ابن ادريس، با عنايت به پيشينه و نزديكى او به قرن اوّل هجرى، از گفته كسانى كه بعد از وى آمده‌اند، به پيروى شايسته‌تر است. چنان‌كه گفتار او را بپذيريم، حائر شامل بخش‌هايى از روضۀ منوره و قسمتى از مسجد كه از آن، به «المشهد» تعبير كرده است، نمى‌شود. با اين حساب، اندازه‌گيرى ابن ادريس، با مساحتى كه امام صادق(ع)، به ميزان بيست ذرع يا بيست و پنج ذرع، از چهار طرف قبر شريف تعيين فرموده و در بالاترين حدّ، ششصد و بيست و پنج متر مربع مى‌باشد، تقريباً منطبق است.

اين حقيقت كه ما در بررسى خود، بدان دست يافتيم، با آنچه علاّمۀ مجلسى(قدس سره) از قول متأخرين نقل كرده است، فرق مى‌كند. ديدگاه‌هايى كه مرحوم مجلسى در كتاب المزار و دايرۀ المعارف بحارالانوار آورده، بر چهار قسم است:

1. اينكه اندازه حائر، محدوده گنبد افراشته و والاست؛ يعنى فضايى از روضۀ منوره كه زير گنبد قرار دارد، حائر است و اين ديدگاه، با اندكى مسامحه و چشم‌پوشى، برگفته ابن ادريس منطبق مى‌باشد.

2. اينكه روضۀ مقدّسه و ساختمان‌هاى قديمى اطراف آن، مانند رواق‌ها، مسجد، قتلگاه، خزانه و...، جزء حائر است. صاحبان اين ديدگاه، اندازه حائر را بر ديوار داخلى صحن كه اطراف رواق‌ها و ساختمان موجود در وسط آن را فراگرفته، منطبق نموده‌اند؛ در حالى كه مى‌دانند، ساختمان‌هاى پيوسته به روضۀ شريفه، تمامى به