65ديگر، توسعه و گسترش پيدا كند. بنابراين، آنچه استاد مذكور در مورد اندازه حائر شريف پذيرفته، تمام صحن است و منحصر، به فضاى گنبد نورانى نيست. به عبارت ديگر، صحن و ساختمانهاى متصل به آن، حائر محسوب مىگردد و بعضى روايات كه در مورد آداب زيارت وارد شده نيز بر اين گفته دلالت دارد؛ چنانكه در روايت طولانى صفوان و نيز اخبار و احاديثى مانند آنكه همگى، حاكى از گستردگى حدّ فاصل حائر و قبر شريفاند، آمده است و بيانگر افزايش مساحت حائر، بر روضۀ منوره و ساختمانهاى متصل به آن مىباشد. 1از مجموع آنچه گفته شد، ميزان اختلاف در مسئلۀ تعيين حدود حائر كه به مرور زمان، نزد متأخرين پيدا شده، آشكار مىگردد. به اين ترتيب، بعد از اينكه حدود حائر، نزد همگان و برحسب تعيين امام صادق(ع) در اوائل قرن دوم هجرى و ظاهراً، براساس ساختمانى به مساحت بيست يا بيست و پنج ذرع كه از هر طرف وجود داشته، روشن و آشكار بوده است؛ رفته رفته و با توسعه ساختمان و گسترش آن از اطراف، اندازه حائر مورد شكّ و ترديد قرار گرفته و كار به جايى رسيده كه در قرن يازدهم هجرى و دوران علاّمه مجلسى(قدس سره) و معاصرين او - چنانكه ديديم - سخن از نوعى توسعۀ حائر به ميان آمده است.
علامۀ مجلسى(قدس سره)، اين اختلاف نظر را در مقدمۀ كتاب «المزار»، آشكار ساخته و در جلد هجدهم دايرۀ المعارف بحارالانوار، تشريح نموده و به بيان مستندات اصحاب، راجع به اختيار مسافر، ميان قصر و اتمام نماز خود در موارد چهارگانه، حتى حائر مقدّس، بهخاطر ورود حديث در خصوص حرم امام حسين(ع)، پرداخته است؛ حال آنكه اين روايات، بر موضوع تعيين حدود حائر، انطباق ندارد؛ زيرا در خصوص آداب زيارت، شرف صدور يافته است. امّا از آنچه ابن ادريس نقل كرده،