193
چونكه غم آمد كنارش كش بغش
از سر ربوه نظر كن بر دمشق
و از ربوه كه به آن طرف گذرند، ساحت دمار است كه عمارات چند در آن حدود ساختهاند و بسيار خوش منظر و خوش آب و هواست.
جامع امويه
از جوامع معتبره اين بلد جامع امويه است. گويند در عهد سليمان بن داود بنا شده.
كنيسهاى در جنب آن بوده است. ولى بن عبدالملك بن مروان در سنۀ 89 هجرى هدم كنيسه نموده داخل جامع كرده است و از نو بنا نهاده است. در طول آن بيست ستون واقع است و در عرض آن دو ستون و به همه جهت اسطوانههاى اين جامع چهل عدد است و اعتقاد اكثر اهل شام كه بر مشرب محىالدين اعرابى (كذا) هستند، اين است كه ستون شرقى جامع امويه كه در آخر قطار اول است، مكان نزول حضرت عيسى عليه السلام است كه در آخرالزمان در دمشق بر آن اسطوانه بيضا نازل خواهد گشت. بالجمله اين مسجد به امر وليد بن عبدالملك به اتمام رسيده و بسيار محكم ساختهاند. طول آن دويست گام است و عرض آن صد و پنجاه گام و آن را سه در است. يكى در طرف جنوب و دو تا در اول و آخر است. شمالِ مصلاى حنبلى در سمت ايسر درب جنوب است و مصلاى شافعى در سمت ايمن آن. پس از آن مصلاى حنفى است و بعد از آن مصلاى مالكى و از سمت شمال جامع، بيست و دو پنجره به طرف صحن گذاشتهاند كه در تابستان باز مىشود و بقعۀ سر حضرت يحيى در وسط اين جامع است.
صحن جامع امويه
صحن جامع امويه بسيار وسيع است و از براى آن ده در قرار دادهاند و هر يك را نامى نهادهاند. در طرف جنوب دو در است يكى بابالعبرانيه كه آن را بابالساعات نيز گويند و ديگرى بابالزياده است. و در طرف شمال چهار در است، يكى بابالفراديس است و ديگرى بابالسلسله و دو در ديگر آن را نامى ننهادهاند، يكى كوچك است و ديگرى بزرگ و در سمت شرقى يكى است كه آن را بابجيرون گويند و در سمت غربى نيز يكى