144

مسجد حضرت ختمى مآب صلى الله عليه و آله

بدان كه مسجد مبارك، چنانچه در كتب نوشته‌اند، در عهد جناب ختمى مآب صلى الله عليه و آله پيش از آن كه بنا شود، مربد تمر ¹ بوده است يا موضع قبور مشركين يا ملك بنى‌نجار. جناب ختمى مآب صلى الله عليه و آله بر وجه شرعى آنجا را اخذ فرموده، مسجد بنا نموده‌اند و خودشان نيز در وقت بناء با انصار موافقت فرموده، اين رجز را براى ترغيب آنها بيان مى‌فرمودند: أللّهُم لا عيش إلا عيش الآخرة فاَنصر الانصار والمُهاجرة

و بنيان مسجد از خشت بوده است و سقف و اعمدۀ آن از جريدۀ نخل و در طول آن از مشرق به مغرب هفت استوانه واقع بوده است و در عرض آن از جنوب به شمال، شش ستون و بعد از عهد پيغمبر صلى الله عليه و آله عمر و عثمان بر عرض و طول مسجد افزودند و جدار آن را از احجار منقوشه نمودند و در عهد بنى‌اميه نيز عمر بن عبدالعزيز، والى مدينه، به امر وليد بن عبدالملك، هدم مسجد و بيوتات ازواج بنى نموده، داخل مسجد كرد و بر عرض و طول آن افزود. خلافت كه به نبى عباس رسيد و مهدى والى شد، مسجد را وسيع نموده، سقف آن را مرتفع ساخت و در سنۀ 654 در زمان ملك ظاهر، مسجد محترق شد، مجدداً ساختند. ² و در سنۀ 886 صاعقه به مدينه آمد، مسجد و صحايف و كتب را بسوخت، ملك قايتباى در سنۀ 888 تجديد عمارت كرد. ³ پس از آن، سلطان عبدالمجيدخان در سلطنت خود مسجد و صحن را تجديد كرده، در پانزده سال به اتمام رسانيد و به روضۀ مباركه كه از بناى ملك قايتباى بود نپرداخت و الحق خوب بنا كرده‌اند و اكنون در طول مسجد نه ستون واقع است و در عرض آن شش ستون و فاصلۀ ستون‌ها هفت قدم است و طول مسجد بر حسب اقدام، دويست و بيست قدم است و عرض آن صد و چهل قدم. و اكنون در ميان مسجد قديم و اضافۀ جديد، به اسوانه‌ها فرق گذارده‌اند. آنچه اسطوانۀ مسجد قديم است، هفت عدد، آن علامت معين دارند و سى و پنج عدد ديگر، نصف پايين آن مرمر