309مى‌رويد، آنان مى‌شنوند و جواب شما را مى‌دهند و هنگامى كه بعد از طلوع خورشيد به زيارت اموات برويد مى‌شنوند، لكن جواب شما را نمى‌دهند.»

3 - امام موسى كاظم عليه السلام فرمودند: «مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَزُورَ قُبُورَنَا فَلْيَزُرْ قُبُورَ صُلَحَاءِ إِخْوَانِنَا ¹؛ هر كس نمى‌تواند به زيارت قبر ما بيايد پس قبر صلحا را زيارت كند.

4 - امام على عليه السلام فرمودند: «زُورُوا مَوْتَاكُمْ فَإِنَّهُمْ يَفْرَحُونَ بِزِيَارَتِكُمْ وَ لْيَطْلُبْ أَحَدُكُمْ حَاجَتَهُ عِنْدَ قَبْرِ أَبِيهِ وَ عِنْدَ قَبْرِ أُمِّهِ بِمَا يَدْعُو لَهُمَا ²؛ به زيارت اموات برويد، زيرا آنان به زيارت شما خوشحال مى‌شوند و درخواست نماييد حاجت خود را در كنار قبر پدر و مادر بعد از دعا كردن بر آنان.

4

‍أ

زيارت رسول خدا صلى الله عليه و آله

اتمام حج و عمره با زيارت

دربارۀ اتمام حج و عمره كه در آيۀ شريفۀ «وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ» ³ بدان امر شده است، قطع نظر از مباحث فقهى آن، در برخى روايات مصداق ديگرى براى اتمام حج ذكر شده است ⁴ و آن اين كه حج گزار پس از انجام مناسك به زيارت امام عليه السلام مشرف شود. البته مراد تنها زيارت قبور نيست (گرچه اين نيز يكى از حقوق ولايت است، زيرا زندگى و مرگ معصوم يكسان است). بلكه مراد از زيارت،