1) . مدينۀ منوره در شمال شرقى جدّه و شمال مكّه واقع و در عرض 23/5 از خط استوا و طول 70 درجه از جزاير خالدات، و720 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. شهر مدينه در ميان يك جلگۀ كوهستانى است، امتداد آن جلگه از شمال به جنوب تقريباً «30» و وسعت آن حدود «20 كيلومتر» مى‌باشد. مدينه در قسمت شمال اين جلگه واقع، و بندر آن «ينبوع» است. اين جلگه كه شهر مدينه را در ميان گرفته، از سه جهت (شمال، شرق و جنوب) به دشت‌هاى لم‌يزرع و كوه‌هاى سياه متصل است، و از طرف مغرب به دريا محدود مى‌باشد و سه دشت، از مواد آتشفشانى در شرق و غرب و جنوب مدينه را فراگرفته كه در گذشته از نظر اياب و ذهاب به وسيلۀ شتر بسيار مشكل بوده است. كوه‌هاى اطراف مدينه، از نظر بزرگى و كوچكى مختلف‌اند و با هم اتصال نداشته و كاملاً از يكديگر منقطع است. كوه‌هاى بزرگ و معروف مدينه: در سمت جنوب غربى كوه «عائر عيراخ‌ل» است، كه سرخ رنگ و تيره، و ممتد است و آن را «جماءُ الكبرى» نيز مى‌نامند. و ديگر كوه احد است كه در جهت شمال شرقى شهر قرار دارد. در سمت مغرب و شمال غربى، يك رشته كوه به نام، «سلع» است، كه يك گوشه‌اش به شهر اتصال دارد و راه شام، ما بين كوه سلع و احد مى‌باشد. در طرف جنوب يك رشته كوه كوتاهترى است. كه «جماءُ الصغرى» ناميده مى‌شود و به مسجد شجره اتصال دارد. قبرستان «شهداء حرّه» نزديك به همين كوه، يعنى در جهت جنوب غربى شهر واقع و در دامن «جماءُ الصغرى» است. باغات و نخلستان‌هاى مدينه، در طرف جنوب آن واقع است و بيش از «10 كيلومتر» امتداد دارد. در ميان اين باغات چند كوه كوچك، سرخ رنگ (كلّه‌قندى) واقع شده كه به آنها «جماء» گويند و منظرۀ لطيفى به وجود آورده‌اند. راهنماى حرمين شريفين، ج 5، ص 29 و 30.