2981) نوانخانۀ محمد پاشا (كه در كنار باب الزياده قرار داشت).
2) نوانخانهاى ديگر كه آن نيز در كنار باب الزياده واقع شده بود.
3) نوانخانۀ داوديه كه آن را در «بابالعمره»، در كنار مسجدالحرام ساخته بودند.
4) نوانخانۀ سليمانيه كه در باب الدريبه قرار داشت.
5) نوانخانهاى كه در باب العمره، از سوى خيابان، قرار داشت.
6) نوانخانهاى كه در باب الزماميه بين باب العتيق و باب العمره ساخته شده بود.
اين نوانخانههاى ششگانه، كه حدود چهارصد سال از زمان تأسيس آنها مىگذشت، در طول برپايىشان، همواره مأمن و محل اسكان حجاج مستمند و غريب اين ديار و پناهگاهى براى بىكسان و بىپناهان بوده است.
«مَحْمِل» و زمان پيدايش آن
محمل نوعى كجاوه بوده كه بر روى شتر قرار مىدادند، ليكن پس از دورانى، به صورت رمز و شعار براى گروهى از حاجيان مسلمان قرار گرفت؛ مانند «محمل مصرى»، «محمل شامى»، «محمل عراقى» و «محمل يمنى». محمل داراى جمعيت و افراد ويژهاى بوده كه فقط به هنگام سفر آنان جهت حج و زيارت، به سوى سرزمينهاى حجاز راه مىافتاده است و هيچگاه كاروان محمل به سوى سرزمينى به جر سرزمين حجاز، آنهم در موسم حج به راه نمىافتاد. همچنانكه هيچگاه بر محمل شخصى سوار نمىشد. اما «هوْدَج» كه در اصطلاح مردم حجاز به «شُقْدَف» معروف بود، همان كجاوهاى است كه بر روى شتر قرار
