234
روشنايى در مسجدالحرام
ازرقى مىنويسد: نخستين كسى كه براى طواف كنندگان در مسجدالحرام چراغ روشن كرد «عقبة بن ازرق بن عمرو غسانى» بود. خانۀ او متصل به مسجدالحرام و روبروى درِ خانه كعبه قرار داشت. در آن روزگار، مسجدالحرام كوچك و فاصلۀ ميان ديوارهاى مسجد و مقام اندك بود. «عقبة بن ازرق» چراغ بزرگى بر كنار خانۀ خود، در فاصلۀ ميان ديوار خانهاش و مسجدالحرام قرار مىداد و بدان وسيله كعبه و مقام و بالاى مسجد روشن مىشد. او همواره چراغ را بر لبۀ ديوار خانهاش مىنهاد. تا اينكه خالد بن عبداللّٰه قُسرى، كه در آن روزگار والى مكه بود، چراغى را بر كنار چاه زمزم و روبروى حجرالأسود نهاد و اين در روزگار حكومت عبدالملك بن مروان بود. پس از آن، در حكومت مأمون عباسى وقتى محمد بن سليمان حاكم مكه شد، چراغى ديگر بر ستونى بلند مقابل آن و كنار ركن غربى نهاد. و آنگاه كه محمد بن داود به حكمرانى در مكه رسيد، دو ستون بلند ديگر؛ يكى مقابل ركن يمانى و ديگرى مقابل ركن شامى قرار داد.
وقتى هارون الواثق باللّٰه خليفه شد، دستور داد ده ستون بلند بسازند كه بر هريك قنديلى قرار گيرد و بر اطراف محل طواف قرار داده شود و در آنها چراغ روشن نمايند. همچنين به دستور وى، هشت آويزۀ بزرگ فراهم كردند و در هر طرف مسجدالحرام دو آويزه قرار دادند.
اولين شخصى كه از روغن چراغ و قنديل در مسجدالحرام استفاده كرد، معاوية بن ابى سفيان بود. و خالد بن عبداللّٰه قسرى به هنگام ولايتش بر مكه در دوران خلافت سليمان بن عبدالملك، اوّلين بار روشنايى را در بين صفا و مروه قرار داد.
طبق گفتۀ فاكهى، اولين بار قنديلها در صحن مسجدالحرام به وسيلۀ محمدبن احمدبن عيسىبن منصور - كه معروف به «كعب البقره» بود - در سال 257 هجرى قرار داده شد. نامبرده ستونهايى از چوب در ميانۀ مسجد قرار داد و آنها را به وسيلۀ طناب به هم اتصال داد و قنديلها را بر روى اين طنابها آويزان ساخت. و بالأخره مسجدالحرام در