206هيچ يك از خلفا اذان نگفت. گفته مىشود هنگامىكه عمر پس از فتح شام به مدينه بازگشت، بلال اذان گفت. مردم دوباره به ياد دوران رسول خدا صلى الله عليه و آله افتادند. «اسلم»، بردۀ عمر مىگويد: هيچگاه مردم را مانند آن روز گريان نديدم!
بلال در سال هفدهم يا هيجدهم هجرى و به گفتهاى در سال بيست هجرى در داريا، در باب كيسان، در حالىكه شصت و اندى سال داشت، درگذشت و بنا بر گفتهاى در حلب و به نقلى ديگر در دمشق مدفون گرديد.
2- «عمرو بن امّ مكتوم قرشى اعمى» كه در «معالم التنزيل» نام او عبداللّٰه بن شريح بن مالك بن ربيعۀ فهرى، از خاندان عامر بن لؤى، بوده است. اين شخص پيش از مهاجرت رسول خدا صلى الله عليه و آله به مدينه هجرت كرده بود. و جزو مؤذنان پيامبر صلى الله عليه و آله در مدينه به شمار مىآمد.
3- «سعد بن عائذ» يا ابن عبدالرحمان معروف به سعد القرظى، بردۀ عمار در قبا بود.
او نيز براى رسولخدا صلى الله عليه و آله اذان گفته است. اين شخص تا دوران ولايت حجاج يعنى تا سال هفتاد و چهار هجرى مىزيسته است.
4- از مؤذنان رسولخدا صلى الله عليه و آله در مكه، مىتوان «ابو مخدوره» را نام برد. اسم او اوس جمحى مكى بوده كه نام پدرش «مِعْيَر» (به كسر ميم و سكون عين و فتح ياء) مىباشد.
اين شخص در سال پنجاه و نه هجرى در مكه درگذشت و نيز گفته شده كه بيش از اين عمر كرده است.
همچنين در «تاريخ الخميس» آمده: در «الصفوه» از قاسم بن عبدالرحمان روايت شده است:
نخستين شخصىكه اذان گفت «بلالبنرباح»، بردۀابوبكر بودكه ناممادرشرا حمامه خواندهاند. بلال از پيشينيان در اسلام بوده و در نتيجه، شكنجه و آزار فراوانى از سوى قومش بر او وارد گرديد. شكنجهگران به هنگام شكنجهاش، به وى مىگفتند: خداى تو «لات» و«عُزّىٰ» است و او همواره مىگفت: احَدٌ، احَدٌ. تا اينكه ابوبكر او را به هفت اواق 1