173اين دو نقطه بر اثر كثرت دست كشيدن مردم و تبرك جستن به آن، از ناحيه كف‌پا (شكم پا) وسيعتر شده است. البته همان‌طور كه پيشتر ياد آورى كرديم، پيرامون جاى پا به وسيلۀ پوششى نقره‌اى پوشانده شده است. طول هر يك از جاى دو پا از سطح سنگ و نقره 27 سانتيمتر و عرض هر كدام از آنها 14 سانتيمتر است. اما طول هريك از اثر دو پا از پايين و كف 22 سانتيمتر و عرض هر يك از آنها 11 سانتيمتر مى‌باشد. ميان اين دوجاى پا، فاصلۀ باريكى حدود يك سانتيمتر وجود دارد كه با گذشت زمان براثر دست كشيدن مردم، باريك شده است. همچنانكه اثر دو پا نيز به علت تبرّك جستن مردم در طول اين چهار هزار سال فراختر گرديده‌است.

شكل تقريبى سنگ مقام ابراهيم عليه السلام طبق مشاهدۀ خودم چنين‌است.

مقام ابراهيم عليه السلام و جايگاه نخستينِ آن

تاريخ نگاران و صاحبنظران در مورد جايگاه نخستين مقام ابراهيم عليه السلام نظريات گوناگونى ارائه داده‌اند. بيهقى در كتاب «سنن»، به نقل از عايشه آورده است:

«مقام در دوران رسول خدا صلى الله عليه و آله و زمان ابوبكر، در كنار خانه و متصل به آن بوده است، تا اينكه در زمان عمربن خطاب جايگاه آن به وسيلۀ او تغيير يافت.»

محب طبرى از مالك، در كتاب خود چنين نقل كرده است:

«مقام در دوران ابراهيم عليه السلام در مكان كنونى آن قرار داشت كه در عهد جاهليت از بيم سيل آن را به كنار كعبه آوردند و در آن نقطه متصل به بيت قرارش دادند و اين وضعيت تا