84وجود در چنبر جذبۀ الهى قرار گرفت. آنجاست كه بايد زبان دل گويا باشد و عارفانه از خدا طلب معرفت نمايد. اين اولين و بهترين درخواست حاجى بيدار دل است. عارف صاحب دل آقا ميرزا جواد ملكى تبريزى در اين باره فرمود:
منتهاى جديت خود را به خرج بده كه در عرفات، به كمال معرفت نائل شوى و بدان كه اجتماع حاجيان براى دعا در يك ميدان و صحنۀ واحد، به ويژه به لحاظ حضور صالحان و اهل باطن از ابدال و اوتاد يا غير آنها از كاملان كه هيچ وقت حج از بعضى از آنان خالى نيست لامحاله با اجتماع دلها و همتها براى طلب نزول رحمت و طلب باران، ابرهاى جود و كرم با گردنهاى كشيده و ديدههاى خيره شده، و تضرع و زارى و ابتهال كه خود، شايد علت تامّه اجابت دعا باشد. 1آرى، صحراى عرفات درياى وحدت است. در آنجا همۀ تعيّنات و تعلّقات فردى محو شده، جانها همه يكى مىشوند، بدون گره و صاف، چون آب زلال. در اين اتحاد روانهاى پاك و بلند اهل باطن و صاحبدلان دريادل به كمك روانهاى ضعيف مىآيند و همه با هم مىآميزند. يك صدا خدا را با زبان حال مىخوانند و نالههاى آنها به آسمان مىرود. در حالى كه گريههايشان زينت عرش و فرش مىشود. فرشتگان و ساكنان ملكوت در حيرت تمناى حاجيان و سوز دل عاشقان