56را تشريح كرده تا مردم را براى درك عوالم مرگ، برانگيختگى و قيامت كمك كنند و صاحبان عقل قبل از ورود به صحنۀ محشر، با مشاهدۀ اعمال حج از اوّل تا آخر چگونگى ورود اهل بهشت را به بهشت و اهل دوزخ را به جهنّم مشاهده مىكنند.
خوشا آنان كه حج را سفر آخرت مىدانند و آنچنان عازم كوى معبود مىشوند، گويى قصد بازگشت ندارند. و چنان دل از ديار و زن و فرزند و مال بر مىگيرند كه گويى براى هميشه رفتهاند. مگر نه اينكه وجود ما بين دنيا و آخرت قرار گرفته است؟ اگر اين حجاب زدوده شود، نه تنها مرگ، قيامت و صحراى محشر را مىبينيم، بلكه همۀ ساكنان ملك و ملكوت را مشاهده خواهيم كرد. چه خوش گفت حافظ:
ز ملك تا ملكوتش حجاب برگيرند
هر آنكه خدمت جام جهان نما بكند
پس بياييم مهاجر واقعى باشيم و پيش از وداع ابدى با جهان در سفر حج، مرگ و قيامت را تجربه كنيم. همچنين توان از خود به در آمدن و به خدا پيوستن را به دست آوريم كه اين، شرط استطاعت خداست. مبادا نفس سركش را با خود به اين سفر ببريم و برگردانيم و از انوار باطنى حج محروم بمانيم. كلماتى را بر زبان بياوريم بدون آنكه از معنى آن باخبر باشيم و چون از سفر بازگشتيم، دوباره براى دنياى همه هيچ خيز برداريم.
ج) شوق ديدار
يكى از نشانههاى استطاعت، شوق ديدار پروردگار است. چرا كه خداوند متعال خانۀ خود را جايگاه كمال حضور و قرب خود قرار داده