160

فقدان ويژگى‌هاى ياد شده در شرك خفى

هيچ يك از سه ويژگى ياد شده در كسى كه داراى شرك خفى است وجود ندارد. بنابراين، مشرك به شرك خفى داراى سه ويژگى است :

الف: صاحب شرك خفى، هرگز مؤثرى را در كنار خدا و در عرض خدا، داراى استقلال نمى‌بيند. او اعتقاد ندارد كه موجودى غير از خدا مؤثر است، البته گاهى از روى غفلت، ديگرى را مؤثر مى‌داند، ولى آنگاه كه متوجه شود باز ديگرى را نفى مى‌كند.

ب: صاحب شرك خفى، هرگز از توحيد خداوند نفرت ندارد. او از ياد خداى يگانه متنفر نيست، بلكه علاقه‌مند به خداوند يگانه است.

3 - صاحب شرك خفى هرگز مظهرى از بت براى خود نداشته و ندارد؛اكنون با توجه به مطالب ياد شده بايد براى شرك خفى تعريفى كرد و ملاكى ارائه داد. گويا جامع‌ترين ملاك را «قلعجى» داده است. وى چنين گفته است : «الشرك الاصغر مراعاة غير الله فى التصرفات كرياء و نحوه ¹؛ شرك اصغر عبارت است از: در نظر گرفتن غير خدا در وقت انجام دادن امور.»، اين ملاك بسيار خوبى است.

امّا روايت امام صادق عليه السلام ملاك بهترى ارائه مى‌دهد:

از امام صادق عليه السلام ، مقصود از آيۀ: «يَوْمَ لاٰ يَنْفَعُ مٰالٌ وَ لاٰ بَنُونَ* إِلاّٰ مَنْ أَتَى اللّٰهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ » ²؛ روزى كه ثروت و فرزند فايده ندارد؛ مگر كسى كه قلب سليم آورده باشد»؟ را پرسيدند، حضرت فرمود: «قلب سليم، آن قلبى است كه با