85
1. تسليم در برابر حق
در اولين دعا ابراهيم و اسماعيل از خدا مىخواهند كه: «رَبَّنٰا وَ اجْعَلْنٰا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنٰا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ» . منظور از اسلامى كه مورد تقاضاست چيست؟
به نظر مىرسد آنچه مورد درخواست بود، بالاترين مرتبه عبوديت بود نه پايينترين درجه آن، علامه طباطبايى در اين زمينه مىنويسد: اسلام مورد تقاضا، تمام مراتب عبوديت و تسليم تمام عيار عبد در برابر خداست. و اين مرتبه گرچه در اختيار انسان است كه مىتواند از طريق مقدمات بدان برسد، ليكن وصول به آن براى انسان عادى و با توجه به احوال متعارف قلبى، همانند ديگر مقامات ولايت و مراحل عاليه امرى ناممكن مىنمايد، به نحوى كه در رديف امور بيرون از اختيار انسان به شمار مىرود، و تنها با اراده الهى ممكن خواهد بود، و از اين رو از خدا درخواست رسيدن به آن مقام را نمود. 1
افزون بر آنكه ابراهيم برخى از مراتب تسليم حاصل كرده بود، چرا كه قرآن مىفرمايد: «إِذْ قٰالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قٰالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعٰالَمِينَ (بقره: 131». بنابراين معقول نيست و از شأن ابراهيم نيز به دور است كه چيزى را طلب كند كه به سادگى براى هر انسانى مقدور است.
به هر صورت نمونه اين تسليم، پذيرش ذبح است كه هر دو آماده انجام آن شدند، كه فرمود: «فَلَمّٰا أَسْلَمٰا وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ (صافات: 103)»، كارى كه به طور طبيعى از هر انسانى بر نمىآيد.