382تأثيرپذيرى از ذكر خدا، صبر در مصائب، برپادارى نماز و انفاق را براى آنها بر مى‌شمرد.

أ. قربانى منسك همگانى

در آيه بعدى فرمود: «وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَكاً» . واژه امت در لغت به معناى جماعتى است كه در يك چيزى مانند زمان، مكان و دين با هم مشترك باشند. ¹واژه امت در قرآن هم به معناى گسترده و عمومى آن به كار رفته است كه فرمود: «زَيَّنّٰا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ (انعام: 108)»، كه در اين امت مشركان قريش نيز حضور دارند. و هم به پيروان يك پيامبر اطلاق شده است كه فرمود: «وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذٰا جٰاءَ رَسُولُهُمْ (يونس: 48)». و همچنين نسبت به گروهى از پيروان يك پيامبر كاربرد دارد كه فرمود: «وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ (آل‌عمران: 104)». و هم به يك نفر مؤمن اطلاق شده است كه فرمود: «إِنَّ إِبْرٰاهِيمَ كٰانَ أُمَّةً قٰانِتاً لِلّٰهِ حَنِيفاً (اسراء: 120)».

در آيه مورد بحث به حسب ظاهر عبارت، منظور همان معناى گسترده است، چنانكه در جاى ديگر فرمود: «لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَكاً هُمْ نٰاسِكُوهُ (حج: 67)». ليكن بسيارى از مفسران آن را محدود به صاحبان اديان و شرايع كرده‌اند. ²ممكن است واژه منسك به معناى مصدرى يعنى عبادت باشد، كه در آن عبادت قربانى وجود دارد. ³ و يا خود ذبح و قربانى مراد باشد. ⁴ با توجه به قرينه درون آيه كه مى‌فرمايد: «لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلىٰ مٰا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ» ،