335
چشم‌انداز آيه
در آيه پيش سخن از بسته شدن راه خدا و جلوگيرى از ورود به مسجد الحرام بود، همان خانه‌اى كه معبد و منسك همگان است و نسبت به همه يكسان است. در اين آيه با تقدير «اذكر» كه خطاب به پيامبر است، و در ادامه آيه قبل معرفى بيت الله را با بيان بخشى از تاريخ و مقام معنوى آن، تكميل مى‌كند.
أ. بخشى از تاريخ كعبه
در ابتداى آيه مى‌فرمايد: «وَ إِذْ بَوَّأْنٰا لِإِبْرٰاهِيمَ مَكٰانَ الْبَيْتِ» . همان‌طور كه گفته شد تبوئه به معناى مهيا نمودن و يا مسطح كردن است، اين بدان معناست كه خداى سبحان جاى اين خانه را براى ساختن، و به معناى دقيق‌تر تجديد بناى آن را آماده نمود، خانه‌اى كه پيش از ابراهيم بنا شده بود، زيرا قبل از آن‌كه ابراهيم اين خانه را بنا كند خودش گفت: «رَبَّنٰا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوٰادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ (ابراهيم: 37)». اسكان ذريه در وادى غير مزروعى با قيد «عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ» بيانگر اين است كه پيش از آمدن ابراهيم به آن سرزمين خانه خدا وجود داشته است.
در روايات نيز به اين معنا اشارت شده است، چنانكه امام صادق در روايتى مى‌فرمايد: « إن آدم هو الذى بنى البيت و وضع أساسه ...». 1 و در روايتى ديگر مى‌فرمايد: «... فلما أذن الله له فى البناء قدم إبراهيم (ع ) فقال يا بنى قد أمرنا الله ببناء الكعبة و كشفا عنها فإذا هو حجر واحد أحمر فأوحى الله عز و جل إليه ضع بناءها عليه ». 2