269 أ. شعائر

در ابتدا مى‌فرمايد: «لاتُحِلُّوا شَعائِرَ اللَّهِ». آن‌گونه كه در تفسير آيه پنجم گذشت، گفته شد كه شعائر به معناى علامت‌ها و نشانه‌هاست. اما اين كه منظور از آن در اين آيه چيست؟ ديدگاه‌هايى وجود دارد كه مهمترين آنها عبارت است از:

1. همه معالم و علايم دين كه وسيله شناخت هدايت از ضلالت مى‌باشد، و به تعبير ديگر دين خدا. ¹2. همه احكام، تكاليف، فرايض و حدود الهى، ² اين سخن با توجه به شمول و عموميت شعائر نسبت به همه احكام بيان شده است.

3. علايم و نشانه‌هاى حرم، ³ و منظور از عدم احلال آن اين است كه حدود حرم را مراعات نماييد.

4. همه مناسك و اعمال حج است. ⁴5. صيد در حال احرام، ⁵مؤيد اين ديدگاه فقره‌هاى پيش از اين آيه است كه مى‌فرمايد: «غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ» و نيز فقره پس از آيه است كه مى‌فرمايد: «وَ إِذٰا حَلَلْتُمْ فَاصْطٰادُوا» .

به نظر مى‌رسد ديدگاه چهارم به واقع نزديكتر باشد، زيرا نه آن‌چنان گسترده است كه از سياق آيات حجّ خارج شود، و نه آن‌چنان محدود كه لازم آيد تا جمع را در معناى مفرد به كار بريم. افزون بر اين‌كه در فرهنگ قرآن واژه