256افزوده شده است كه فرمود: «السعةُ فى المال اذا كان يحجّ ببعض و يبقى بعضاً لقوت عياله». ¹مفسران نيز بر اين اساس مى‌گويند: استطاعت به بدن سالم، باز بودن راه، تأمين بودن توشه راه، مركب سوارى و رجوع به كفايت به وسيله مال، كالا و يا شغل حاصل مى‌شود. ²

اين استطاعت را در سه مقوله مى‌توان خلاصه نمود:

1. استطاعت مالى. يعنى؛ مال و ثروتش به اندازه‌اى باشد كه بتواند هزينه سفر حج و هزينه‌هاى جارى زندگى خانواده در حين سفر و پس از بازگشت را تأمين نمايد.

2. استطاعت بدنى. يعنى؛ بدنى سالم داشته باشد، به گونه‌اى كه بتواند اعمال و مناسك حج را به جاى آورد.

3. استطاعت طريقى، يعنى مسير سفر باز باشد، دشمن يا دولتى در مبدأ، مسير و يا مقصد مانع از انجام سفر نباشد.

يك بار در طول عمر

برخى از مفسران مى‌نويسند: اطلاق «وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً» ، مفيد اين معناست كه حجّ در طول عمر بيش از يك بار واجب نيست. ³ فقها نيز با اتكا به اقتضاى اطلاق امر در قرآن و سنت همين معنا را بيان نموده‌اند. ⁴ فخر رازى با استناد به روايتى مى‌نويسد: به هنگام اعلام وجوب حجّ و ابلاغ اين آيه توسط پيامبر، كسى از آن حضرت پرسيد: آيا هر سال حج بر ما واجب است؟ كه پيامبر فرمود: «لو قلته لوجبت، و لو وجبت ما