237بعضى نيز مى‌گويند: آيات بيّنات در بيت عبارت است از مقام ابراهيم، حجر الاسود، حطيم، زمزم، مشاعر، اركان بيت، ازدحام جمعيت؛ ¹ البته شمردن صفا و مروه به عنوان بخشى از اين آيات بيّنات نيز به دليل نزديك بودن آنها به بيت مانعى ندارد.

به آنچه گفته شد حجر اسماعيل نيز بايد افزود، چرا در روايتى از امام صادق مى‌خوانيم كه آن حضرت در پاسخ اين پرسش كه: «ما هذه الآيات البيّنات؟»؛ فرمود:«مقام إبراهيم حيث قام على الحجر فأثرت فيه قدماه ، و الحجر الأسود و منزل إسماعيل ». ²

نشانه از چى؟

تعبير قرآن تنها «آيات بيّنات» است، اما بيان نشده است كه اين آيات مبين چه چيز است؟ در فرهنگ قرآن هرگاه سخن از آيات به ميان مى‌آيد، بيان توحيد، عظمت، قدرت و ديگر اوصاف الهى است، طبيعتاً در اينجا نيز مى‌بايست از همين مقوله باشد، لذا برخى از مفسران تصريح به توحيد نموده‌اند. ³ و آيه بعدى نيز مؤيد همين معناست كه مى‌فرمايد: «قُلْ يٰا أَهْلَ الْكِتٰابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيٰاتِ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ شَهِيدٌ عَلىٰ مٰا تَعْمَلُونَ» .

اما در خصوص مقام ابراهيم، بعيد نيست بگوييم: اين آيه بيّنۀ نشان از پيامبرى بزرگ چون ابراهيم، بناى كعبه، دعوت وى از مردم براى آمدن به حج، و فداكارى‌هاى آن حضرت را دارد. ⁴