238 مقام ابراهيم

مَقام در اينجا اسم مكان است كه بيانگر محل خاصى است. و منظور از آن محل سنگى است كه جاى پاى ابراهيم در آن منقوش است، ¹ البته برخى از مفسران بر اين باورند كه مقصود از مقام همه حرم است كه ابراهيم در آنجا گام نهاده است. و از اين رو ضمير در جمله «من دخله» نيز به مقام بر مى‌گردد و امنيت اعطايى را در همه حرم جارى مى‌سازد. ²

t به نظر مى‌رسد مقام ابراهيم تنها محل سنگى است كه در كنار بيت‌الله قرار دارد، زيرا مقام ابراهيم در اينجا خود آيتى از آيات بيّنات است. و در حقيقت تقدير در آيه چنين است: «فيه آيات بيّنات، منها مقام ابراهيم». ³ و يا اين كه آيات بيّنات همان مقام ابراهيم است. و در حقيقت «مقام ابراهيم»، عطف بيان براى «آيات بيّنات» است. ⁴و معنا ندارد كه مظروف يعنى «مقام ابراهيم» از ظرف يعنى بيت در «اول بيت فيه...مقام ابراهيم» بزرگتر باشد.

اما اين‌كه گفته شود همه حرم امنيت دارد، نه خصوص بيت؛ بايد گفت امنيت در كل حرم سخنى است، و مقام ابراهيم بودن همه حرم سخنى ديگر است. و بر فرض بازگشت ضمير به مقام ابراهيم، هيچ منافاتى ندارد كه به دليل اهميت مقام ابراهيم، آن را تخصيص به ذكر نموده باشد.