223 4. اوصاف خانه خدا

قرآن كريم در معرفى كعبه به بيان برخى از صفات و ويژگى‌هاى آن مى‌پردازد كه تفصيل آن در تفسير آيه «جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرٰامَ قِيٰاماً لِلنّٰاسِ (مائده: 97)»، خواهد آمد. و در اينجا تنها به نام‌هايى كه در آيه مورد بحث آمده است، اشارت مى‌شود:

أ. بيت الله الحرام

اين تعبير در قالب‌هاى مختلفى به كار رفته است، يكجا مى‌فرمايد: «وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْرٰاهِيمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْمٰاعِيلُ (بقره: 127». در جاى ديگر بيت را به خود نسبت داده و مى‌فرمايد: «وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطّٰائِفِينَ...» . در جاى ديگر با توصيف به حرام مى‌فرمايد: «جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرٰامَ (مائده: 97)». و بالاخره با وصف عتيق مى‌فرمايد: «وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ (حج: 29)».

درباره عتيق سه معنا گفته شده است: يكى ارزشمند، دوم كهن، سوم آزاد. ¹ و درباره بيت الله الحرام نيز هر سه قابل جمع است، زيرا كعبه از يك سوى مجمع ارزشهاست. از سوى ديگر داراى سابقه تاريخى كهن است، و در حقيقت به معناى «اول بيت» مى‌باشد. و بالاخره از قيد ملكيت هر مالكى در طول تاريخ خارج بوده و هست. در خصوص معناى اخير ابوحمزه ثمالى مى‌گويد: از امام باقر پرسيدم چرا كه عتيق گفته مى‌شود حضرت فرمود: «إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ بَيْتٍ وَضَعَهُ اللَّهُ عَلَى