164 برّ در فرهنگ قرآن

بر خلاف آنچه متعارف است برّ منحصر به يك عمل نيك و پسنديده نمى‌شود، چرا كه در يك جا مى‌فرمايد: «لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلاٰئِكَةِ وَ الْكِتٰابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمٰالَ عَلىٰ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبىٰ وَ الْيَتٰامىٰ وَ الْمَسٰاكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السّٰائِلِينَ وَ فِي الرِّقٰابِ وَ أَقٰامَ الصَّلاٰةَ وَ آتَى الزَّكٰاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذٰا عٰاهَدُوا وَ الصّٰابِرِينَ فِي الْبَأْسٰاءِ وَ الضَّرّٰاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولٰئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (بقره: 177)». به خوبى ملاحظه مى‌شود كه برّ در اين آيه به مجموعه‌اى از اعتقادات، اخلاقيات و احكام عملى اطلاق شده است. و اين از رسالت فرهنگ سازى قرآن است كه هم به تصحيح باورها اقدام نموده است و هم متعلق باورها را تغيير داده است.

به هر صورت در اين آيه شريفه به بيان مصداقى از مصاديق برّ اشارت نموده و فرموده است: «وَ لٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقىٰ وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوٰابِهٰا» . يعنى تقوا و ورود از درِ خانه را به عنوان مصداقى از برّ (نه همه برّ) معرفى نموده است و اين ذهنيت را كه مى‌پنداشتند ورود وارونه به خانه جزء كارهاى نيك است را نفى كرده است.

نكته مهمى كه در اين دو آيه وجود دارد اين است كه به جاى معرفى برّ به شناساندن بارّ پرداخته و فرموده است: «لٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ» ، و به اصطلاح اسم معنا را بر ذات حمل نموده است، كه نياز به تأويل دارد. لذا برخى بر اين باورند كه تقديرى چون « البرّ بر من آمن »، و يا « ذا البرّ »، مى‌باشد. و يا اين كه مصدر «برّ»