413آنجا «قلعة قديمة تسمى الحصن» قرار داشته، غفلت نداشته‌اند. به كار بردن اصطلاح «الحصن» به بزرگترين قلعه‌هاى خيبر، از لحاظ ارتفاع و وسعت به همان نام قديمى قلعۀ القموص اطلاق مى‌شود.
بعدها همين بناى مرحب، مقر امارت خيبر گرديد. و امير خيبر در آن سكونت گزيد.
در منابع جغرافياى تاريخى سرزمين‌هاى عربستان سعودى از تجديد بناى قلعۀ مرحب، و ترميم خرابى‌هاى آن در سال 1930 م منابع قابل اعتمادى در دست داريم.
حافظ وهبه، خيبر سال 1935 م \1354ه . را توصيف كرده و به قلعۀ قديمى آن چنين تصريح كرده است: «و بها قلعة قديمة تسمّى الحصن». 1شارل دوتى DOUGHTY كه ميان نوامبر سال 1877 تا مارس 1878 م در خيبر به‌سر مى‌برده، دركتاب‌خود TRAVELS IN ARABLA 2 ضمن شرح اوصاف سرزمين خيبر، به دقت قلعۀ مرحب را از نظر تاريخى و جغرافيايى شناسانده است. كه بعدها عبداللّٰه فلبى كه در سال 1950 م، به بررسى مدائن صالح پرداخته، ضمن توصيفات راه مدينه به مدين، توقفى در دهكدۀ شُريف و اراضى خيبر داشته و آن را در كتاب THE LAND OF MIDIAN 3 به رشتۀ تحرير در آورده است: قلعۀ مرحب را مورد معرفى قرار داده است.
راه صعب العبورى را براى يافتن به قلعه طى كرديم.
پيكرۀ 6 - 4 ؛ 7 - 4
بناى قلعه تركيبى از آثار قديم و مصالح گِلى جديد، تشخيص هويت تاريخى بنا را مشكل مى‌كرد. درب ورودى قلعه كه گشوده شدن آن به همت على بن ابى‌طالب در متن تواريخ منعكس است، نخستين منظرگاه سياحان بوده است.
پيكرۀ 8 - 4
تصريح ديگرى كه در تاريخ پيرامون قلعه قموص \مرحب مى‌خوانيم كه او با