321تصريح ابن‌زباله در شرق كوه ذباب و در جهت شامى مدينه قرار داشته است. اين مكان در همان محدودۀ «من أجمة الشيخين طرف بني‌حارثه» است؛ زيرا اطم شيخان در طريق شرقى احد و مجاور حرّه قرار داشته است.
«اجمة» (الاُجُم) همان حصن مى‌باشد و نام قلعه‌اى است با اين مشخّصات:
«بالمدينة مبني بالحجارة و «الاجم» كل بيت مسطح»
و «الاجمه» كه جمع آن آجام است، «الشجر الكثيف المتلف» مى‌باشد.
با توجّه به مطالب فوق، تناقضى در مكان شروع خندق وجود ندارد و بيان يادشده با اين‌كه بگوييم آغاز خندق در شمال شرقى مدينه و مجاورت حرّۀ شرقى بوده است، تفاوتى ندارد.
پايان خندق:
چنانچه گفته شد، بعضى از مدارك تاريخى، «مذاد» را پايان حفر خندق دانسته‌اند و جمعى ديگر كوه بنى‌عبيد يا محلّۀ خربى را. گفتنى است:
«المذاد»، اطُم «بنوحرام» از «بنوسلمه» است كه در مجاورت و متّصل به كوه بنى‌عبيد در سمت غربى مساجد فعلى فتح قرار دارد. اين محل، دقيقاً در شمال شرقى مدينه - كه به حرّۀ شرقى مى‌پيوندد - قرار داشته است. فيروزآبادى گفته است:
«المذاد» نام مزرعۀ بنوحرام در مجاورت اطُم آنهاست. 1محلّۀ خُرْبى:
از منازل «بنوسلمه» بين مسجد قبلتين و المذاد واقع شده است.
بايد دانست: هر سه نشانى (مذاد، كوه بنى‌عبيد و محلّۀ خُرْبى) يك مكان را بيان كرده‌اند. المذاد متّصل به كوه بنى‌عبيد بوده و محلّۀ خُربى نيز از منازل بنى‌سلمه و متّصل به المذاد است.