72«الجزع» در درۀ رانونا يا در نقطۀ اتّصال درۀ صلب قرار دارد، كه از سمت الحسينيّه و وادى قاعالبلويين و مسير آبى كه از حرۀ غربى جارى مىشود، واقع شده است؛ ولى با توجه به ساختمانهاى نوساختۀ اطراف مسجد، تشخيص مسير رانونا برايم ممكن نشد.
مسجد جمعه، در سمت شرقى راه آسفالتۀ قبا (شارع قبا) قرار دارد؛ بهنحوى كه روبهروى آن در سمت غربى، بقاياى قلعۀ عثمانىها به چشم مىخورد كه فاصلۀ آن تا مركز شهر، حدود دو و نيم كيلومتر بيش نيست.
محمّدبن جرير طبرى در «تاريخ الرّسل و الملوك» 1 در قرن 3 ه . ق. از آبادانىِ بناى مسجد جمعه ياد كرده است. امام حربى نيز آن را به نام «مسجد بنىسالم الأكبر» از زمرۀ مساجد معتبر مدينه مىداند. 2 فيروزآبادى هم در «المغانم المطابه»، در اواخر قرن نهم هجرى قمرى به آن تصريح كرده است. 3نورالدّين سمهودى در نيمۀ دوم قرن نهم هجرى/ از بناى مسجد جمعه سخن به ميان آورده، مىگويد:
«مسجد داراى دو گنبد بوده و طول آن از شمال به جنوب، يا از شام به قبله، 20 ذرع و از شرق به غرب 16/5 ذرع بوده است كه تا حدى سقف مسجد خراب شده بود.» او همچنين تصريح مىكند كه «خواجه رييس جواد المضّل شمسالدّين قاوان» آن را تعمير و ترميم كرده است.
بناى فعلى، با توصيفات سمهودى، تفاوتهاى اساسى دارد. امروزه ساختمان آن را با حدود 6 متر ارتفاع ، 8 متر طول و شش متر عرض مىنگريم كه داراى گنبدى به سبك معمارى عصر عثمانى است.
در قسمت چپ و راست فوقانى ديوار خارجى مقصوره، سنگ نبشتهاى مستطيل شكل از مرمر سفيد نصب شده كه روى آن به خطّ متداخل، چنين حكّ و نقر كردهاند:
«أمر ببناء هذا المسجد المبارك الجمعة، مولانا أمير المؤمنين السّلطان