71و او به استناد ابن‌سعد در «الطّبقات الكبرى» (ج 3، ص 117)، نخستين كس از يثربى‌ها است كه اسلام را لبّيك گفته بود. ابن‌رسته در «الأعلاق النّفيسه» (ص194)، به مستندات ديگرى دسترسى داشته كه:

«أوّل من جمَّع في الإسلام في يوم الجمعة مصعب‌بن عمير... و كان صاحب لواء رسول اللّٰه جَمَّعَ بالمسلمين يوم الجمعة بالمدينة و كانوا اثنى‌عشر رجلاً و ذبح لهم شاة».

ولى طبرسى در «مجمع البيان فى تفسير القرآن» ¹ ذيل آيۀ نهم از سورۀ جمعه، تنها به روايتى كه اوّلين نماز جمعه را اسعدبن زراره خوانده، بسنده كرده است.

بدين لحاظ، اگر چه ميان مفسّران و صاحبان رأى فقه‌القرآن، در مكّى بودن حكم نماز جمعه، على‌رغم مدنى بودن آيۀ جمعه، اختلاف است؛ اما در اين‌كه اوّلين نماز جمعه را محمّد رسول‌اللّٰه صلى الله عليه و آله در مدينه به‌جاى آورده، شك روا نمى‌دارند و مكّى‌بودن حكم را در تنافى با مدنى بودن آيه و عملى شدن آن نمى‌خوانند. قبول اين روايات كه اسعدبن زراره يا مُصْعَب‌بن عُمَير ابتدا خود به برپايى نماز جمعه در مدينه همّت گماشته، مغايرتى با قبول اين واقعيّت كه اوّلين نماز جمعۀ محمّد رسول‌اللّٰه صلى الله عليه و آله پس از نزول آيۀ مدنى جمعه: يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذٰا نُودِيَ لِلصَّلاٰةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلىٰ ذِكْرِ اللّٰهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ² در مدينه بوده است، ندارد.

ب: بناى مسجد جمعه

مسجد جمعه در جنوب شهر مدينه، ميان مدينه و قبا قرار گرفته است و فاصلۀ آن تا مسجد قبا بيش از پانصد متر نيست. اين مسجد در وسط باغ «سيّد حسن شربتلى» جنب باغ