335در سال 1397ه .ق. بار ديگر عازم آن ديار شدم؛ ولى راه را گم كردم. پس از جستجو، مردى را ديدم كه چون از ايرانىبودنم مطمئن شد، خود را از شيعيان نخاولۀ مدينه معرّفى كرد. به او گفتم:
«راه به مركز تقريبى منازل بنونضير را گم كردهام.» گفت:
«آنجا به دنبال چه هستى؟» گفتم:
«در ميان آنان مردى بنام كعب بن الأشرف قصرى داشته است.» گفت:
«حصن كعب؟!... بيا تا تو را آنجا برم. آثارى از قلعهاش بجاى مانده است.»
پس از شناخت دقيق محلّ آثار و نقشهبردارى و تهيّۀ عكس و اسلايد از آن، به مدينه بازگشتم و كليّۀ اطّلاعاتى را كه در منابع و مآخذ تاريخ مدينه در دسترسم بود، جمعآورى نمودم. در اين ميان به استثناى آثار قدما، دو كتاب «المدينة بين الماضى و الحاضر» 1 و «آثار المدينة المنوّره» 2 گزارش مبسوطى ارائه كرده بودند كه پس از تنظيم آنها از طريق عوالى، قربان، امّعشر و امّاربع به محل بازگشتم.
قلعۀ كعب بن اشرف كه مهمترين استحكامات بنونضير بوده، در بلندىهاى حرّۀ جنوبى بنىنضير با سنگهاى ضخيم و سياه ساخته شده است. قطر ديوارها يك متر و حدّاكثر ديوار مرتفعى كه بجاى مانده بود، 4 متر داشت كه حدوداً طول و عرض آن يكسان و تقريباً هر ضلع آن 33 متر بود. به نظر مىرسيد كه در اصلى آن در سمت غربى بنا قرار داشته است. به استثناى محوّطۀ داخلى بنا كه حدود 1000 مترمربّع مساحت داشت، پيرامون آن، آثار ديوارهاى 8 اتاق قصر را به خوبى مىتوان مشاهده كرد.
در چهار گوشۀ بناى قلعه، آثار برجهاى بلندى بجاى مانده است و در خارج از ديوار جنوبى قصر و متّصل به ديوار، اثر چاه بزرگى ديده مىشود كه دقيقاً و بىهيچ شبههاى، گذشت بيش 14 سده را نشانگر است. به خاطر اهميّت موقعيّت قلعه، از درون آن راهى به سوى خارج آن حفر شده بود تا در روزهاى محاصره از آن بهره گيرند.