208 4 - مقام ابراهيم؛ مصلاى ابراهيم كه قرآن نيز به صراحت از آن نام برده است ¹ در واقع يادوارۀ هدف بناى كعبه و منزلت توحيدى آن مى‌باشد كه پس از قرنها تخريب گرديد و اين مكان معنادار با يك علامت نامفهوم جايگزين شد!

5 - قبور انبيا در حجر اسماعيل؛ حجر اسماعيل جزئى از داخل كعبه بوده كه به هنگام تجديد بناى كعبه جدا گرديده است و نظر به همين واقعيت است كه طواف خانه خدا بايد از بيرون آن انجام گيرد و عبور از داخل آن موجب بطلان طواف مى‌گردد.

در اين محل كه قداست كعبه را دارد تعدادى از انبيا دفن شده‌اند كه اين امر بر كرامت و قداست آن افزوده است اما اكنون زائران خانۀ خدا نه اثرى از آن قبرها مى‌بينند و نه يادى از اين پيامبران بزرگ و نه اصلاً دربارۀ آن چيزى مى‌دانند.

6 - كوه صفا و مروه؛ همانطور كه ملاحظه مى‌شود اين دو كانون توحيد و ايثار به مرور از ميان رفته و با سنگهاى بظاهر زيباى غربى پوشانده شده و چيزى نخواهد گذشت كه از آن دو اثرى باقى نخواهد ماند.

7 - سير تحول ابعاد مسجدالحرام؛ مسجدالحرام بارها توسعه يافته و اين قلب ام القرى هر بار شاهد حوادث بزرگ و كوچك تاريخى بوده است. تغيير محدودۀ مطاف و مسجدالحرام در دوران جاهلى پس از فتح مكه و سال 17 هجرى و نيز در سالهاى 26، 56، 75، 137، 160، 281،