324نموده است.

و به فاصلۀ چند ماه كه براى انجام عمره مشرّف شدم، شاهد تخريب بقعه و بازار و خانه‌هاى اطراف آن براى توسعۀ مسجد و ميادين اطراف آن بودم و اين خانه به ميدان بزرگ واقع در سمت غربى مسجد ضميمه و بدين صورت دار النابغه كه شامل قبر جناب عبداللّٰه و مسجد بود پس از چهارده قرن به كلّى محو گرديد.

بقعۀ عبداللّٰه قبل از تخريب

به طورى كه اشاره كرديم مدينه شناسان و نويسندگان در قرنهاى اخير؛ مانند مدينه شناسان قرون اوّليه، از بقعۀ عبداللّٰه گاهى مشروحاً و گاهى به طور اجمال سخن گفته‌اند، از جملۀ آنها است على حافظ. وى كه از نويسندگان و از اهالى مدينه است در كتاب خود در ذيل عنوان«قبر والد النبي صلى الله عليه و آله»مى‌نويسد:

«وَدُفنَ في المدينة المنوّرة وقبرُهُ معروف لدىٰ أهل المدينة بزقاقِ الطّوال» . ¹

ابراهيم رفعت‌پاشا مصرى مى‌نويسد: «من الأضرحة الّتي في خارج البقيع، ضريح لعبداللّٰه بن عبدالمطّلب والد النبيّ وهو بداخلِ المدينة» . ²

از نويسندگان فارسى زبان فرهاد ميرزا، ³ نايب الصدر شيرازى ⁴ و سيد اسماعيل مرندى ⁵ و تعدادى ديگر از سفرنامه نويسان، بقعۀ جناب عبداللّٰه را يكى از بقاع در مدينه معرّفى نموده‌اند.

حسام السلطنه كه در سال 1297 ق. به مكه مشرف شده، مى‌نويسد:

«دوشنبۀ عاشورا به عزم زيارت مقبرۀ جناب عبداللّٰه پدر بزرگوار حضرت پيغمبر و