291ابن نجار(م643 ه . ق.)مىگويد: «وقبر عثمان-رضى اللّٰه عنه-و عليه قبة عالية» 1؛ «قبر عثمان داراى گنبدى است بزرگ.»
از گفتار اين دو نفر، كه يكى جهانگرد است و ديگرى مدينه شناس، چنين برمىآيد كه در آن تاريخ و به فاصلۀ سى سال، تحوّل و تجديد بنا در بقعۀ عثمان به وجود آمده و آن قبۀ كوچك و مختصر به يك قبه بزرگ تبديل شده است.
برخوردارى قبر عثمان از بقعه، در طول تاريخ ادامه داشته تا در سال 1344 مانند ديگر آثار و بقاع به وسيلۀ وهابيان منهدم گرديده است.
ولذا سمهودى(متوفاى 911ه . ق.)قبۀ عثمان را به عنوان«قبهاى بزرگ»معرفى مى كند و مىگويد:«و عليه قبّة عالية البناء» 2 و مشابه همين جمله را صاحب كتابِ عمدة الاخبار فى مدينة المختار، كه تقريباً يك قرن پس از سمهودى مىزيسته، به كار برده است. 3
از گفتار نايب الصدر شيرازى 4 و رفعت پاشا 5 كه در آخرين دهههاى قبل از انهدام بقيع به حج مشرف شدهاند چنين برمىآيد كه در زمان آنها نيز اين بقعه با همين مشخصات، كه پيشتر گذشت، موجود بوده است.
2-3 بقعه امام مالك و نافع
در آگاهى تاريخ و كيفيت ساختان بقعه و گنبد متعلق به امام مالك، كه يكى از پيشوايان چهارگانه اهل سنت است و نيز گنبد منتسب به نافع مولا ابن عمر يا نافع كه يكى از قاريان معروف هفتگانه مىباشد نيز به منابع مدينه شناسى و سفرنامهها مراجعه مىكنيم و مىبينيم آنچه از مجموع گفتار اين نويسندگان برمىآيد اين است كه: تاريخ ساختمان