178مردم حجاز سخن گفته است. از جمله حرمها و گنبدها و بارگاههاى موجود در بقيع را معرفى و با قلم خود ترسيم و تصوير نموده است.«سِر ريچارد بورتون»جهانگرد انگليسى است كه در سال 1853 ميلادى-تقريباً 139 سال قبل-بقيع را از نزديك مشاهده نموده و در بارۀ بيتالأحزان چنين گفته است:«در بقيع مسجد كوچكى است كه در سمت جنوبى گنبد عباس بن عبدالمطلب واقع گرديده و اين مكان را بيتالأحزان نيز مىنامند؛ زيرا فاطمۀ زهرا آخرين روزهاى عمر خويش را در اين محل بسر مىبرد و براى از دست دادن پدر عزيزش نوحهسرايى مىنمود. 1
مطالبى كه از آقاى بورتون نقل شد، دليل روشنى بر مشخص بودن ساختمان بيتالأحزان در زمان وى و اشتهار وجه تسميه و انگيزۀ ايجاد آن مىباشد كه يك جهانگرد انگليسى و غيرمسلمان در اندك زمان و با مختصر تماس با مسلمانان توانسته است همۀ اين مطالب را همانگونه كه در منابع محكم تاريخى و حديثى آمده است، دريافت و درسياحتنامۀ خود منعكس نمايد.
6-فرهاد ميرزا 2 1292 ه
فرهاد ميرزا معتمدالسلطنه كه در 18 ذيقعده 1292 ه به زيارت بقيع نائل گرديده، پس از بيان زيارت حرم، ائمۀ بقيع و نثار فاتحه بر قبور علما كه در كنار اين حرم مطهر واقع بودند، مىگويد: «از آنجا به بيتالأحزان رفتم و از آنجا به زيارت حليمۀ سعديه...» 3
بيتالاحزان در آستانه تخريب
تا اينجا همراه با تاريخ بيتالأحزان از بدو پيدايش آن، تا اواخر قرن سيزده(1292)،