148پاسخش را گفتم و طلحة بن عبداللّٰه و عامر بن ربيعه و ازهر بن عوف و مخزمة بن نوفل شاهدان من بودند. عباس بن عبدالمطلب در جاهليت و پس از عبدالمطلب عهدهدار اين كار شد و جد تو ابوطالب در عرفه بر شتر خود سوار بود و رسول خدا صلى الله عليه و آله در روز فتح مكه آن را به عباس سپرد و هر كس در آنجا بود، اين مطلب را مىداند. اين منصب در اختيار عبداللّٰه بن عباس بود و كسى با او كارى نداشت و حرفى در اين باره نبود تا اين كه وفات يافت و پس از آن در اختيار على بن عبداللّٰه بن عباس 1 قرار گرفت كه همان كارى را كه پدر و جدش مىكردند، انجام مىداد و از [ باغ] خود در طائف مويز مىآورد و در آب مىريخت تا اين كه او نيز وفات يافت و از آن زمان در اختيار پسران او [ يكى پس از ديگرى] قرار دارد اما رهبرى را عبدشمس بن عبدمناف و پس از او امية بن عبدشمس و پس از وى حرب بن اميه برعهده گرفتند و مردم را در روز عكاظ كه روز جنگ قريش با قيس بن عيلان بود و نيز در دو جنگ فجار، يعنى فجار اول و فجار دوم، رهبرى كرد و پيش از آن مردم را در جنگ قريش با خاندان بكر بن عبدمناة بن كنانه رهبرى كرد. آن زمان «احابيش» ، روى كوهى به نام «الحبش» با بنىبكر بر ضد قريش، همپيمان شده بودند و به همين دليل آنها را احابيش مىگفتند. آن گاه ابوسفيان بن حرب پس از پدرش قريش را رهبرى كرد تا اين كه به روز بدر رسيد كه در آن زمان عتبة بن ربيعة بن عبدشمس مردم را رهبرى مىكرد و ابوسفيان بن حرب نيز در كوهستان، مردم را رهبرى مىكرد و هنگامى كه روز احد [ غزوه احد] فرا رسيد، ابوسفيان بن حرب رهبر مردم بود.
خود او در روز احزاب [ غزوه احزاب] كه آخرين جنگ قريش بود مردم را رهبرى مىكرد تا اين كه خداوند متعال پيروزى اسلام و فتح مكه را پيش آورد. 2