210شده يافتم كه به همان صورت آن را آوردم، ولى بااندكى تأمّل روشن مىشود.
ابنجبير در سفرنامۀ خود، دربارۀ طول كعبه مطلب شگفتى دارد؛ او مىنويسد:
محمدبن اسماعيلبن عبدالرحمان شيبى، رهبر شيبىها - كه پردهدارى كعبه را برعهده دارند - به اطلاع وى رسانده است كه ارتفاع كعبه از طرف صفا - يعنى ميانِ حجرالأسود و ركن يمانى از بالا - بيست و نه ذرع و در طرفهاى ديگر بيست و هشت ذرع است. به خاطر شيب ناودان 1 ندانستم كه اين اندازهها چگونه درست در مىآيد. او اضلاع كعبه و ابعادى از آن را با (پا و) گام ذكر كرده است كه سخنانش را در اصل اين كتاب آوردهام.
ابنخرداذبه نيز دربارۀ طول اضلاع كعبه، مطالبى مخالف با نظر ازرقى آورده است.
او دربارۀ كعبه مىنويسد: طول خانۀ كعبه بيست و چهار ذرع و يك وجب در بيست و سه ذرع و يك وجب است و ارتفاع آن بيست و هفت ذرع است. 2 از اين سخن معلوم مىشود كه منظور از طول خانۀ كعبه، عرض آن است؛ زيرا پس از آن از ضخامت آن در آسمان (كه به ارتفاع ترجمه شد) ياد مىكند كه در واقع اين عدد، همان طول آن است.
اگر منظور ابنخرداذبه از طول كعبه، فاصلۀ طرف شرقى - غربى باشد، با ازرقى اختلاف نظر دارد؛ زيرا ازرقى هر يك از اين فاصلهها را بيست و پنج ذرع دانسته است.
و اگر منظور وى بيان اندازۀ ضلع شامى و يمانى آن است، در اين مورد نيز با عدد ارائه شده از سوى ازرقى اختلاف دارد؛ زيرا او ضلع شامى را بيست و يك ذرع و ضلع يمانى را بيست ذرع مىداند كه البته فرض اول به منظور ابنخرداذبه نزديكتر است و ما به دليل شگفتى، آن را نقل كرديم. واللّٰه اعلم.
قاضى عزالدينبن جماعه، كه طول و عرض كعبه را در سال هفتصد و سى و پنج از بيرون و درون با ذرع پارچهاى، كه در مصر آن زمان به كار مىرفته - و در زمان ما نيز به كار مىرود - اندازهگيرى كرده، نقل كردهاست كه دايىام - خداوند هر دو را رحمت كند - از او برايم چنين خبر داد: ارتفاع كعبه از بالاى دستگيره (ملتزم) تا پايين شاذروان،